Ազատ խոսք - «Սահմանի վրա քո առաջին վախը էն է, որ քո ընկերը ողջ առողջ լինի: Եթե ընկերոջդ խփեցին, ամենաշատը կես ժամ հետո քեզ էլ կխփեն». Ազատամարտիկ

Ի՞նչ եք դուք զգում, երբ, ասենք, հասարակական տրանսպորտում տեսնում եք կրծքանշաններով, զինվորական համազգեստով տարեց տղամարդու: Ձեզ մոտ հարց չի՞ առաջանում, այդ կրծքանշանները ինչպես է նա վաստակել: Ահա այդպիսի մի հարց էլ ինձ դրդեց մոտենալ ազատամարտիկ Հովհաննես Արմենակյանին (ազգանունը փոխված է), ով էլ մեծ սիրով համաձայնեց զրուցել ինձ հետ: Խոսեցինք պատերազմի, առաջին ջոկատների խմբավորման և մի փոքր էլ նրա անձնականի ու աշխարհայացքի մասին: Այժմ ներկայացնում եմ մանրամասները:

- Ինչպե՞ս ընտրեցիք զինվորականի կյանքը:

- Ամեն ինչ սկսվեց 1988 թվականին՝ Սումգայիթի ջարդերի ժամանակ: Ջոկատները պիտի համախմբվեին: Ամեն մեկն իր ջոկատը ստեղծեց, բայց կամավոր, ոչ թե ուժով, ոչ թե պետության հրամանով, այլ կամավոր, որոնցից առաջիններից էր «Հաբաթ»-ը, «Տիգրան Մեծ»-ը, «Դաշնակցություն»-ը: Էն ժամանակ՝ 1988-1989 թվականներին, ջոկատներ չկային, ջոկատները ի հայտ եկան 1990 թվականից: 1988-1989 թթ., երբ մենք մտնում էինք կռվի դաշտ, բոլորը համախմբված էին: Էն ժամանակ հիմիկվա զենքերը չկային, կային մենակ ինքնաշեն զենքեր: Մենք մեր ձեռքով սարքում էինք, մեր ձեռքով կրակում: Իսկ բանակի կյանքը ընտրովի չէր, կամավոր էր: Մինչև էսօր էլ կան մարդիկ, որ էղել են կամավոր, հետո անցել են ծառայության, բայց իրենց հոգեբանությունը մնացել է կամավորի: Հիմա էլ լավ սպաներ ունենք, որ կարող են բանակ ղեկավարել, ազգ պաշտպանել, բայց կամավորը միշտ մնում է իր տեղում: Ունեցել ենք վարձկաններ, ովքեր կռվի դաշտ փողի համար են գնացել, բայց մենք էղել ենք կամավորական: Ես «Տիգրան Մեծ» ջոկատից եմ՝ «Տիգրան Աշխարհազոր» գնդից: Ունեցել ենք լիքը հերոսներ, լիքը քաջ մարտիկներ: Մեր առաջին զոհը եղել է Նորք-Մարաշի Տիկոն: 1990 թվականին երդում տվեցինք մեր դրոշի տակ, բայց եռագույնի չէ, այլ մեր «Տիգրան Մեծ»-ի դրոշի տակ ու էդ ձև էլ մինչև էսօր կանգնած ենք հայ զինվորի կողքին: Մենք ձեռք ենք բերել մեդալներ, պատվոգրեր, բայց դրանք ոչինչ են, մնացել է միայն մի քաղցրություն` մեր հին ու հավատարիմ ընկերությունը, դրանից էն կողմ ով ուզում է լինի, քանի հոգով ուզում է լինի, չի կարող մեր տարածքը անցնել: Ոչ ստորագրությամբ տարածք է գրավվում, ոչ էլ հանձնվում: Տարածքները գրավվում են պատերազմով: Այ ադրբեջանցիներն ասում են` մերն են հողերը, կարան, թող գան վերցնեն, մենք էլ իրենց ավելի ուժեղ պատասխան կտանք: Ես կուզենայի, որ էս աշխարհը սահմաններ չունենար, էդ ժամանակ կկոչվեր «անծայրածիր մոլորակ»: Որ ինչքան ուզեիր, աշխարհով ման գայիր, որ մարդիկ ամեն տեսակի համազգեստ հագնեին՝ բժշկի, տիեզերագնացի, բայց կյանքում զինվորի շոր չհագնեին:

- Իսկ սահմանին կանգնած ի՞նչ եք զգացել:

 - Որ ասեմ վախեցել եմ, սուտ կլինի: Սահմանի վրա քո առաջին վախը էն է, որ քո ընկերը ողջ առողջ լինի: Եթե ընկերոջդ խփեցին, ամենաշատը կես ժամ հետո քեզ էլ կխփեն:

- Իսկ քանի՞ տարեկան էիք, երբ պատերազմը սկսվեց:

- 21 տարեկան:

- Մի անձնական հարց: Քանի որ Ձեր կինը նույնպես ազատամարտիկ է, ենթադրում եմ, որ նրա հետ սահմանին եք ծանոթացել: Այդպե՞ս է, թե՝ ո՛չ:

- Այո՛: Տեսա, սիրահարվեցի, հետո նրան ուրիշ տեղ տարան, ինձ՝ ուրիշ: Ահագին ժամանակ անցավ՝ մոտ 5-6 տարի, արդեն պատերազմը ավարտվել էր, քաղաքում տեսա, էլ չթողեցի փախչի:

- Իսկ նա բուժքու՞յր է եղել, թե՞ հասարակ զինվորական:

- Գիտես, պատերազմի դաշտում չկա նման հասկացողություն: Եղել է մի փոքր վրան, որտեղ պառկել են վիրավորները: Բուժքույրերը խնամել են, հոգ են տարել, բայց հենց եկել է պատերազմելու ժամանակը, իրենք զենքը վերցրել են ու մեզ հետ հավասար փոսի միջից կրակել: Չի էղել կին-տղամարդ հասկացողությունը, եղել է մարտական ընկեր, մարտական քույր: Ինքը մեզ պես ազատամարտիկ է: Մենք ֆիդային չենք: Ֆիդային էղել են Անդրանիկը, Չաուշը, Նժդեհը, Արաբոն, Դժոխք Հրայրը, իսկ մենք ազատամարտիկ ենք ու մենք մինչև հիմա պատրաստ ենք կանգնել մեր տղեքի կողքին: Ամբողջ աշխարհը մի բանի վրա զարմացավ. մի ամսում ոչ մի զինկոմիսարիատ չի կարողանում 30 հոգի հավաքել, բայց էս ապրիլյան դեպքերի ժամանակ 2 ժամում հավաքվեց 1500 կամավորական ու Թալիշ գյուղը մաքրվեց: Մենք համ լավ ազգ ենք, համ վատ: Լավն ենք, երբ նեղության մեջ իրար կողք ենք կանգնում, բայց վատ ազգ ենք, երբ խաղաղության ժամանակ իրար ուրանում ենք: Զինվորականի շոր հագնելուց դու պետք է քեզ միշտ լավ դրսևորես, որ մարդիկ էդ համազգեստով քեզ տեսնելիս անկախ իրենցից լրջանան ու զգաստանան: Մի անգամ ավտոբուսով տուն եմ գալիս, մի ջահել տղա նստած զրուցում է աղջկա հետ, մի մեծ կին էլ հազիվ բռնվել կանգնել է: Ասացի՝ տղա ջան, վե՛ր կաց, թող էս կինը նստի: Ասաց` հոգնած եմ: Ասացի` ինչքա՞ն հոգնած լինես, կարաս 10 կանգառ կանգնած գնաս: Վեր կացավ կանգնեց, հետո զգում եմ, որ մի տեսակա նայում ինձ: Ասացի` տղա ջան, ուզու՞մ ես հենց հիմա ավտոբուսը կանգնացնեմ, իջնենք խոսենք, ի՞նչ ունես ինձ ասելու, ասա: Հանդարտվեց: Ու ես էդ բանը էլի ոչ թե իմ համար եմ արել, այլ իմ ազգի, իմ մեծերի համար, որ համազգեստի պատիվը չընկնի:

- Մի քիչ Ձեր մեդալների մասին պատմեք:

- Էդ մեդալներից ամեն մեկը իր երկար պատմությունն ունի: 1989 թվականից կռվի դաշտում ենք էղել մինչև 1994 թվականի ապրլի 19-ի գիշերը՝ լույս 20-ի առավոտ:

- Իսկ քանի՞ մեդալ ունեք:

- 6 հատ էր, որից 3-ը ջարդվեցին, կորան, մնացին 3-ը: Ըստ սովորության, համազգեստս միշտ կողքիս է, կոշիկներս` գլխիս վերևում, որ գուցե ամեն պահի զանգեն, ասեն` դուրս ենք գալիս:

- Իսկ տանը հե՞շտ է, որ և՛ Դուք, և՛ Ձեր կինը զինվորական եք:

- Այո՛, շա՛տ: Եթե տան մեջ բոլորը զինվորական լինեին, էդ արդեն ոչ թե տուն կլիներ, այլ թագավորություն: Ու բացի այդ, մենք տան մեջ կոչումներով ենք շփվում:

-Շնորհակալություն հետաքրքիր հարցազրույցի համար:

 

Ահա ծանոթացանք ևս մի ազատամարտիկի հերոսություններին, ում մենք պարտական ենք մեր երկրի խաղաղության և անդորրի համար: Նման մարդիկ են կերտում եմր անցյալն ու ապագան, նրանք են մեր թևն ու թիկունքը, ու նրանցից է պետք դաս քաղել՝ հայրենասիրության դաս:

 

Զրուցեց Դավիթ Բաղրամյանը

Թումո կենտրոնի լրագրության բաժին

19-րդ դարը հայկական դար էր, 20-րդը՝ վրացական, 21-րդը՝ արդեն թուրք-ադրբեջանական. Գագիկ Աղաջանյան

Հալեպում իրավիճակի թիվ մեկ պատասխանատուն Թուրքիան է. Հակոբ Միքայելյան

«Սապոգը» որքան գնում` ավելի է խրվում մեր հողի մեջ». Արմեն Հովհաննիսյան

 

Պարզվեց նրանք վաղուց մեր երկրի ներսում են...

Մենք բաց ենք թողել բոլոր հնարավոր և անհնարին ժամկետները` երկիրը կարգի բերելու. Հարություն Մեսրոբյան

Ով ա մտածել, որ կարա լույսն ու գազը կտրելով խելոքացնի էն սերնդին, որն առանց լույս, գազ, ջուր ա մեծացել. Գարիկ Պապոյան

Ինչպես ասում են՝ գող, սիրտը դող, բայց պետք է գողը պատժվի. Սամվել Կարապետյան

Ավելի լավ է երկիրը ունենա մեկ պակաս տնտեսագետ, քան ազգագրագետ. Ռուդիկ Հարոյան

Հայաստանցու փորձը արդեն տեսել ենք, ղարաբաղցու փորձը տեսել ենք, հիմա ժամանակն է սփյուռքահայի փորձը տեսնելու. Սարգիս Հացպանյան

Մենք աշխարհի սերմնացանն ենք. Վլադիմիր Հակոբյան

Դժվար է գտնել որևէ մեկին, ով հավասար կլինի Նարեկացուն. Հռոմի պապ

Բանակցությունները խնդիրը միջազգայնացնելու միջոց են, անել այնպես, որ դրանով զբաղվեն ոչ միայն Հայաստանը, Ադրբեջանն ու ԼՂՀ-ն, այլ նաև Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ը. Ալեքսանդր Իսկանդարյան

Եթե քրիստոնյա առաջնորդը պատրաստ չէ հանուն դավանանքի խաչվել, ուրեմն նա քրիստոնյա չի. Տիգրան Քոչարյան  

Լրահոս

Ֆոտոռեպորտաժ

«Երևանյան ամառ 2017»

Հարցումներ